یادداشت / شراره عبدالحسین زاده

دستاورد حداقلی مناطق آزاد اقتصادی

دستاورد حداقلی مناطق آزاد اقتصادی

اقتصاد پنهان- در اهداف تشکیل مناطق آزاد تجاری – صنعتی آمده است که این مناطق با هدف «تسریع در انجام امور زیربنایی، عمران و آبادانی، رشد و توسعه اقتصادی، سرمایه‌گذاری و افزایش درآمد عمومی، ایجاد اشتغال سالم و مولد، تنظیم بازار کار و کالا، حضور فعال در بازارهای جهانی و منطقه‌ای، تولید و صادرات کالاهای صنعتی و تبدیلی و ارائه خدمات عمومی» بوجود آمدند.

شنبه، ۲۲ دی ۱۳۹۷0 کامنتچاپ مطلب

به گزارش اقتصاد پنهان، در اهداف تشکیل مناطق آزاد تجاری – صنعتی آمده است که  این مناطق با هدف «تسریع در انجام امور زیربنایی، عمران و آبادانی، رشد و توسعه اقتصادی، سرمایه‌گذاری و افزایش درآمد عمومی، ایجاد اشتغال سالم و مولد، تنظیم بازار کار و کالا، حضور فعال در بازارهای جهانی و منطقه‌ای، تولید و صادرات کالاهای صنعتی و تبدیلی و ارائه خدمات عمومی» بوجود آمدند.
به طور خلاصه این مناطق در راستای تحقق بندهای سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی و انتقال فناوری‌های پیشرفته، گسترش و تسهیل تولید، صادرات کالا و خدمات و تأمین نیازهای ضروری و منابع مالی از خارج شمرده شده است؛ اما آیا مناطق آزاد در ایران این اهداف را دنبال می‌کنند؟
آمارهای  گمرک نشان می‌دهند واردات کالا به مناطق آزاد و ویژه بیش از 6 برابر صادرات از این مناطق است.  بنا بر شواهد و اسناد به به صراحت می توان اعلام کرد که  که تنها نتیجه این مناطق برای ما ایجاد بازارچه‌های مرزی برای کالای وارداتی بوده است. در واقع با عدم کنترل و مدیریت یکپارچه و سیاست مدون و نظارت بر  ورود کالا به این مناطق و با توجه به معافیت های گمرکی و مالیاتی ، کالاهای قاچاق از مناطق آزاد به راحتی وارد کشور و در نهایت باعث آسیب جدی به تولید داخلی و منافع ملی می‌شوند‌. در حال حاضر شرایط موجود در مناطق آزاد به‌گونه‌ای است که به جای اینکه این مناطق به عنوان مبادی صادرات کالا و ایجاد اشتغال مطرح باشند، با واردات کالاهای لوکس و غیر‌ضروری ضربه مهلکی به اقتصاد و تولیدملی وارد می کنند.
متاسفانه گمرک به موجب قانون حق انبارگردانی، در مناطق آزاد و ویژه را ندارد. این مسأله به‌صورت ضمنی در تبصره 4 ماده 24 قانون امور گمرکی و ماده 13 قانون تشکیل و اداره مناطق ویژه اقتصادی با موضوع تعیین مهلت توقف کالا در مناطق ویژه و به‌صورت صریح در ماده 20 قانون تشکیل و اداره مناطق ویژه اقتصادی آمده است. در ماده 20 قانون مذکورگفته شده: محدوده مناطق ویژه اقتصادی جزو قلمرو گمرکی جمهوری اسلامی ایران نیست و گمرک مکلف است با رعایت مفاد ماده 8 این قانون در مبادی ورودی و خروجی آنها به منظور اعمال مقررات مربوط به صادرات و واردات استقرار یابد. همه این‌ها دست به دست هم می‌دهند که بازار مصرف کشور را در اختیار محصولات خارجی قرار دهیم و تمام اثرات حمایتی ناشی از وضع تعرفه را از بین ببریم .در سالی که بر اقتصاد مقاومتی و تولید و اشتغال تاکید دارد و همه دستگاه ها مکلف بر رفع این دغدغه مهم شده اند تدوین برنامه مدون و لازم الاجرا که این مناطق را به خوشه های اقتصادی مبدل کند ضروریست.
شاید دلیل عدم تحقق اهداف ایجاد مناطق آزاد تجاری در کشور همان گفته دبیر کمیسیون اقتصادی مجلس  است . او یکی از دلایل عدم موفقیت مناطق آزاد را تامین هزینه‌های زیرساخت این مناطق توسط خودشان دانسته و اعلام کرده است چون بودجه دولت به کمک آنان نمی‌آید، طبیعتا روش‌هایی از جمله زمین‌فروشی برای تامین هزینه‌ها شکل می‌گیرد‌ زیرا روش ساده‌ای است و درآمد هنگفتی را متوجه مناطق‌ آزاد می‌کند‌. به همین علت مدیران مناطق آزاد از رویکرد صادرات‌محور استقبال نمی‌کنند و نهایتا به دنبال رویکرد اول یعنی کسب درآمد از محل زمین‌فروشی و واردات کالا می‌روند.
مناطق آزاد تجاری و وی‍‍‍‍‍ژه اقتصادی  نه تنها به مناطق صنعتی و تولیدی تبدیل نشده و تنها  بازارفروش کالاهای خارجی گشته اند؛ بلکه به دنبال ورود آزادانه و بی مبالات کالا،  بافت اجتماعیشان نیز تغییر پیدا کرده است. چرا که با وجود قیمت پایین محصولات و استقبال از بازارچه ها،  این مناطق تبدیل به مگامال ها و مراکز خرید قارچ گونه شده که هیچ سنخیتی با بافت شهری آن مناطق ندارد و جوانان بومی به جای اشتغال در واحد های صنعتی و تولیدی واسطه های فروش کالاهای خارجی شدند که از این آسیب اجتماعی و تبعات آن نباید غافل ماند.
در حال حاضر در کشور 7 منطقه آزاد اقتصادی- صنعتی  وجود دارد و دولت یازدهم در لایحه ای به مجلس خواستار افزایش این مناطق و همچنین 12 منطقه وی‍ژه اقتصادی شده است. در پی توسعه این مناطق آنچه مهم است الگوگیری از نمونه‌های موفق جهانی است. چراکه رویکرد مناطق آزاد یک رویکرد جهانی است و خاص کشور ما نیست. بررسی تجارب مناطق آزاد موفق در دنیا گویای این واقعیت است که مناطق مذکور در مساحتی محدود و کاملا تخصصی و پس از تأمین کلیه زیرساخت های مورد نیاز برای جذب سرمایه گذاری خارجی ایجاد می شوند تا بتوانند در مسیر تحقق اهداف اصلی خود یعنی توسعه صادرات، افزایش اشتغال، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و انتقال تکنولوژی های نوین و تقویت اقتصاد ملی گام بردارند، بنابراین برای ایجاد هر منطقه آزاد جدید، باید علاوه بر انگیزه های عمران و آبادانی منطقه‌ای به توسعه همه جانبه و منافع بلندمدت اقتصاد ملی نیز توجه ویژه شود و موفقیت در عملکرد این مناطق، نیازمند وجود زیرساخت های مناسب، داشتن کارکرد تخصصی در مساحتی محدود و محصور شده و رفع چالش‌های پیشروی این مناطق در شرایط فعلی است.

اشتراک گذاری:
لینک کوتاه:

epe.ir/News/18661