برآورد حجم قاچاق کالا در سال ۱۳۹۶

برآورد حجم قاچاق کالا در سال ۱۳۹۶

اقتصاد پنهان-پس از ابلاغ قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز در اواخر سال ۱۳۹۲، بر اساس ماده ۱۶ قانون، ستاد مرجع تخصصی ارائه آمار کشفیات قاچاق و برآورد حجم تعیین شد.

سه شنبه، ۰۱ خرداد ۱۳۹۷0 کامنتچاپ مطلب

چکیده

حجم قاچاق کالا در کشور طی سالهای 1387 و 1392 تا 1396 به صورت رسمی محاسبه و اعلام شده است.

نوع قاچاق138713921393139413951396
قاچاق ورودی 16 17.2 15.7 14.5 12.1 12.0
قاچاق خروجی 3.2 7.8 4.1 1.0 0.5 0.9
کل قاچاق 19.2 25 19.8 15.5 12.6 12.9

در سال 1396 حجم قاچاق ورودی 12.0 میلیارد دلار و حجم قاچاق خروجی 900 میلیون دلار برآورد شده است.

بر اساس روش شکاف عرضه و تقاضا، فراوانی شکاف عرضه و تقاضای کشور در کالاهای مورد بررسی بیشترین شکاف در عرضه و تقاضا مربوط به پوشاک، شمش طلا، لوازم آرایشی و بهداشتی، گوشی تلفن همراه و اقلام ممنوعه است که حدود 96 درصد را به خود اختصاص می‌دهند.

حجم شکاف عرضه و تقاضا برای 17 کالا، معادل 12.2 میلیارد دلار تخمین زده شده است.

بر اساس برآوردهای کارشناسی، کالاهای موجود در جدول شماره 2 مجموعاً حدود 80 درصد حجم قاچاق ورودی کشور را تشکیل می‌دهند، لذا حجم کل شکاف عرضه و تقاضا حدود 15.3 میلیارد دلار برآورد می‌شود.

از طرفی برای محاسبه برآورد حجم قاچاق از فرمول زیر استفاده می‌شود:
معافیت‌ها-حجم شکاف عرضه و تقاضا=قاچاق ورودی
حال با احتساب 3.2 میلیارد دلار حجم معافیت قانونی میزان حجم قاچاق ورودی معادل 12.0 میلیارد دلار برآورد می‌شود.

قاچاق ورودی (میلیارد دلار) 12.0=15.3-3.2

همچنین حجم قاچاق خروجی معادل 0.883 میلیارد دلار برآورد می‌شود.

از طرفی ضرر دولت از محل عدم پرداخت تعرفه و عوارض در 16 کالای مورد بررسی (بغیر از اقلام ممنوعه که واردات آن ها ممنوع است)، که حجم قاچاقی معادل 11 میلیارد دلار را دارند، حدود 3.8 میلیارد دلار (145 هزار میلیارد ریال) برآورد می‌شود.

مقدمه
در برنامه‌ریزی‌ها و سیاستگذاری‌های اقتصادی، یکی از مهم‌ترین نیازها، آمار و اطلاعات از بخشهای مختلف اقتصادی و نیز ویژگی بخشهاست و چون در تمامی اقتصاد‌ها در سطح ملی، بخشی از فعالیتها پنهان است، بدون در نظر گرفتن آن بخش، اجرای برنامه‌ها با اخلال مواجه می‌شود. برای لحاظ کردن بخش پنهان، روش‌هایی برای تخمین آن ارائه شده که اجرای هر یک، هزینه‌های هنگفتی را در بردارد که به دلیل فواید اندازه‌گیری اقتصاد پنهان، در کشورهای مختلف هزینه‌های بسیار زیاد برای برآورد آن صرف می‌شود. ضمن اینکه، دولت‌ها مایلند از وضعیت عرصه‌های مختلف کشور خود از جمله اقتصاد با خبر باشند و از پشت‌پرده فعالیتهای اقتصادی نیز آگاهی یابند، لذا شفاف شدن نسبی عرصه‌ها و بخش‌های ملی برای دولتمردان ضرورتی انکار ناشدنی است.
با توجه به این ضرورت‌ها، به منظور ارائه روش یا روشهایی برای برآورد بخش پنهان اقتصاد در نیمه دوم قرن بیستم تلاش‌های زیادی از سوی دانشمندان و نظریه‌پردازان صورت گرفته و روشها رفته‌رفته تکمیل شده تا به تخمین‌های نزدیک به واقع دسترسی پیدا شود.
روش‌هایی که در محاسبه اقتصاد پنهان مورد توجه قرار می‌گیرد و تا کنون شناسایی شده‌اند 24 روش می‌باشد که در ذیل نام برده شده‌اند:

  1. برآورد تقاضای مصرف‌کننده    
  2. نسبت نقد      
  3. معاملات پولی     
  4. روش یا منطق فازی     
  5. روش MIMIC      
  6. متغیر مجازی (پنهان)      
  7. حجم اسکناس در گردش    
  8. اختلاف آمار مالیاتی و درآمد ملی   
  9. اختلاف حسابهای ملی (روش باقیمانده)    
  10. اختلاف درآمد و هزینه خانوار    
  11. اختلاف آمار تجارت خارجی    
  12. مابه‌التفاوت بازار موازی ارز
  13. کشفیات (تخلفات آشکار شده)
  14. حسابرسی مالیاتی
  15. فرار از قوانین و مقررات
  16. نهاده‌های فیزیکی
  17. منابع تولید
  18. روش مبتنی بر علل
  19. بازار کار
  20. روش مبتنی بر علل و آثار
  21. شکاف عرضه و تقاضا
  22. شکاف حجم واردات و ارز خارج شده از کشور
  23. روش میدانی
  24. روش برآورد نسبتی چند متغیره

از بین روش‌های فوق تا کنون بر اساس تحقیقات انجام شده، روش‌های شکاف بین عرضه و تقاضا، اختلاف تجارت بین کشوری، درصد کشفیات، میدانی و MIMIC در برآورد حجم قاچاق مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
بر اساس دستورالعمل تبصره 1 ماده 16 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز (مصوبه شماره 95.5861.ص مورخ 1396.11.30) به منظور برآورد حجم قاچاق با استفاده از ظرفیت دانشگاهی کشور، روش شکاف عرضه و تقاضا به عنوان اصلی‌ترین روش تعیین شده است. لذا در این گزارش حجم قاچاق کالا از روش شکاف عرضه و تقاضا برآوردشده است. در راستای اجرای دستورالعمل مذکور، به منظور برآورد میزان مصرف کالاهای منتخب، طرح برآورد مصرف به تفکیک کالایی برای سال 1396 بر اساس داده‌های رسمی مرکز آمار ایران از طرح هزینه و درآمد خانوار و ماتریس داده و ستانده سال 1390 استفاده شده است.
در این گزارش با استفاده از روش فوق الذکر حجم شکاف عرضه و تقاضای 16 قلم کالا و یا گروه کالایی و همچنین اقلام ممنوعه (3 قلم کالا) به روش درصد کشفیات محاسبه شده است.
شایان ذکر است در این گزارش حجم مبادلات غیر رسمی که متشکل از قاچاق ورودی، قاچاق خروجی و واردات کالاهای شامل معافیت می‌باشند، برآورد شده است.
همچنین در این گزارش کالاهای منتخب که در قاچاق ورودی مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند به چهار دسته عمده تقسیم شده‌اند که عبارتند از: گروه کالاهایی که دارای مزیت تولید در داخل هستند، گروه کالاهایی که دارای مزیت نسبی تولید در داخل هستند، گروه کالاهایی که تقریبا فاقد ظرفیت تولید در داخل هستند و اقلام ممنوعه.
شایان ذکر اشت به منظور ایجاد هماهنگی در تبادل آمار و همچنین تعامل در تهیه و ارائه برآورد حجم قاچاق، کارگروه برآورد حجم قاچاق متشکل از وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت اطلاعات، وزارت امور اقتصادی و دارایی، ناجا، گمرک ایران، بانک مرکزی، سازمان تعزیرات حکومتی، سازمان حمایت از مصرف کنندگان و تولیدکنندگان و مرکز آمار ایران تشکیل شده است. به منظور برآورد حجم قاچاق در سال 1396 حدود 8 جلسه کارگروه تشکل شده است. همچنین با تشکیل دو کمیته فرعی و حدود 70 ساعت کار کارشناسی، حجم قاچاق برآورد شد.

 

برآورد حجم شکاف عرضه و تقاضا به تفکیک کالایی و گروه کالایی
به منظور برآورد حجم قاچاق در سال 1396، بر اساس مصوبات جلسه 1395.12.18 اعضای اصلی ستاد مرکزی مبارز با قاچاق کالا و ارز، کارگروه برآورد حجم قاچاق در ستاد مرکزی تشکیل گردیده و با اقدامات صورت گرفته دو روش در دستور کار کارگروه قرار گرفت، که عبارتند از:

  • روش شکاف عرضه و تقاضا
  • روش درصد کشفیات

شایان ذکر می‌باشد که در گروههای کالایی که آمار و اطلاعات تولید، مصرف، واردات و صادرات از دستگاههای متولی در دسترس بوده، از روش شکاف عرضه و تقاضا و در کالاهای ممنوعه از روش درصد کشفیات استفاده شده است.
فروض و مبانی اجرایی برآورد حجم قاچاق

  • جدول شکاف عرضه و تقاضا فقط بر اساس اطلاعات رسمی دستگاه ها تهیه شده است.
  • در روش شکاف عرضه و تقاضا برای کالاهایی که موجودی انبار آن ها مشخص نشده، موجودی انبار اول و آخر دوره برابر در نظر گرفته شده است.
  • فراوانی قاچاق کالاهای منتخب در گزارش حاضر 80 درصد از کل قاچاق در نظر گرفته شده است.
  • متغیرهای مصرف، صادرات، تولید و واردات در دو طرف عرضه و تقاضا، در تراز "قیمت تولید کننده" با "قیمت صادر کننده" و "قیمت وارد کننده" معادل فرض شده است.
  • برای تخمین آمار تولید برخی از کالاها از متوسط شاخص قیمت تولید کننده و آمار قطعی تولید در سال قبل استفاده شده است.
  • نرخ ارز برای برآورد بر مبنای اعلام بانک مرکزی و بر اساس نرخ رسمی 37695 ریال در نظر گرفته شده است.
  • ارزش قاچاق ورودی بر اساس بند ح ماده 1 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز محاسبه گردید.

برآورد شکاف عرضه و تقاضای گروههای کالایی
روش شکاف عرضه و تقاضا با استفاده از فرمول زیر محاسبه گردیده است :
عرضه کل- تقاضای کل= شکاف عرضه و تقاضا
که در آن عرضه کل عبارت است از تولید بعلاوه واردات و تقاضای کل عبارت است از مصرف بعلاوه صادرات.
برای استفاده از این روش لازم است که آمار و اطلاعات تولید، مصرف، واردات و صادرات در دسترس باشد. با توجه به اینکه در تمامی گروه های کالایی آمار تولید و مصرف در دسترس بوده است، لذا این گروه‌های کالایی با استفاده از روش شکاف در عرضه و تقاضا برآورد گردیدند.

اشتراک گذاری:
لینک کوتاه:

epe.ir/News/18618