یادداشت / محمدمهدی فتوره‌چی و پروانه بیاتی

شرکت‌های دانش‌بنیان و نقش آنها در اقتصاد مقاومتی

شرکت‌های دانش‌بنیان و نقش آنها در اقتصاد مقاومتی

اقتصاد پنهان- اصطلاح اقتصاد مقاومتی در سال‌های اخیراز سوی مقام معظم رهبری مطرح و سپس به مفهوم رایج مباحث اقتصاد سیاسی تبدیل شد. صاحب‌ نظرانی با رویکردهای گوناگون در این حوزه اظهار نظر کرده‌اند؛ برخی با ادبیات علم اقتصاد، برخی با ادبیات اقتصاد اسلامی و برخی نیز نقش مؤلفه‌های حوزه‌های فرهنگ و سیاست را در شکل‌گیری اقتصاد مقاومتی مورد بررسی قرار داده‌اند.

چهارشنبه، ۰۵ دی ۱۳۹۷0 کامنتچاپ مطلب

در بیانیه اقتصاد مقاومتی، اقتصاد دانش بنیان، یکی از سیاست‌های اصلی در راستای دستیابی به اهداف اقتصـاد مقـاومتی مطـرح شـده  اسـت. اقتصاد مقاومتی یک نگرش اقتصادی یا مکتب نیست؛ اقتصاد مقاومتی به معنای اقتصاد تدافعی یا ریاضتی هـم نیست؛، بلکـه در حقیقـت نـوعی اقتصاد و برنامه‌ریزی تعاملی مبتنی بر راهبرد استفاده از تهدید به عنوان یک فرصت است. مفهوم مورد بحث از اقتصاد مقاومتی در ایران نگرش فعال است که به طور مستقیم با دو ویژگی انعطاف‌پذیری و رقابت‌پذیری گره خورده اسـت. پـنج جنبه اقتصاد مقاومتی؛ نوآوری و شکوفایی، اصلاح الگوی مصرف، همت مضاعف و کار مضاعف، جهاد اقتصادی و تولید داخلی حمایت از کار و سرمایه ایرانی است. درپیش‌نویس سیاست‌های کلان اقتصاد مقاومتی در ایران، به تفصیل حرکت به سمت اقتصاد دانش بنیان مورد بحث قرار‌گرفته است و ساماندهی یک الگوی مفهومی شفاف برای مدیریت اقتصاد با تکیه بر اصلاح ساختار متکی به اقتصاد دانش‌بنیان و مستند‌کردن قوانین و برنامه‌های اقتصادی مرتبط با این الگو به همراه تغییر نگرش به سمت برنامه‌ریزی غلطان و‌ واکنش هوشمند در مقابـل رونـدهای جهـانی و دسـتاوردهای تحقیقاتی را الزامی شمرده است. از نگاه سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، اقتصاد دانش بنیان اقتصادی است که بر‌اساس تولید و توزیع و کاربرد علوم و اطلاعات بویژه دانش بومی شکل گرفته و سرمایه‌گذاری در دانش و صنایع دانش پایه مورد توجه خاص قرار می‌گیرد.
درعصرحاضر، اصطلاح اقتصاد دانش بنیان، که توسط OECD مورد تأکید خاص در استراتژی توسعه ملل قرار گرفته است، گویای تأکید بر نقش دانش و فناوری در جریان توسعه اقتصادی است. از این رو، می‌توان گفت در اقتصاد دانش بنیان، به دانش از نظر کیفی و کمی بااهمیت تر از گذشته نگریسته می‌شود. طبق تعریف این سازمان، اقتصاد دانش بنیان اقتصادی است که مستقیماً بر مبنای تولید، توزیع و مصرف دانش و اطلاعات قرار گرفته باشد. بسیاری از اقتصاددانان بر این باورند که امروزه دیگر حجم سرمایه و اندازه بازار در توسعه اقتصادی ملل نقش اساسی ندارد، بلکه این نقش را دانش و فناوری ایفا می‌کند.
اقتصاد دانش‌بنیان، اقتصاد کمیابی منابع نیست، بلکه اقتصاد فراوانی منابع است؛ زیرا برخلاف بسیاری از منابع که هنگام مصرف مستهلک می شوند، اطلاعات و دانش، که اساس اقتصاد دانش پایه است، می‌تواند بارها مصرف شده و با مصرف بیشتر در واقع رشد کند. دراقتصاد دانش پایه، دانش به کالا تبدیل شده و به فروش می رسد. هم اکنون بازارهای مجازی برای خرید و فروش دانش در جهان شـکل گرفته و افراد با اعلام قیمت دانش خود، آن را در معرض مبادله قرار می‌دهند. بازار دانش، بازاری بسیار ناهمگن است و هر کالا کیفیت و قیمت خاص خود را دارد. صاحبان دانش در واقع به صورت انحصاری یا شبه انحصاری عمل می‌کنند.
اقتصاد دانش بنیان، به نوعی یک اقتصاد بدون وزن است. در حالی که مدل های اولیه رشد اقتصادی بیشتر بر عوامل فیزیکی تولید (مانند سرمایه ی فیزیکی، نیروی کار و زمین) به عنوان منابع تولید تأکید کرده اند، برخی از مدل های رشد نئوکلاسیکی، دانش را عاملی برون زا در تعیین رشد اقتصادی می دانند؛ اما در مدل های جدید رشد، عامل دیگری نیز با عنوان بهره وری عوامل تولید به عنوان یکی از ارکان رشد معرفی می شود و دانش یکی از مؤثرترین عوامل در بهره وری و رشد اقتصادی مطرح می گردد. نشانه های اقتصاد دانش پایه، معمولاً به صورت مدارهای یپیچیده، بسیار کوچک و تلفیق شده با یکدیگر بوده و شامل فکرها و در واقع نرم افزارهاست. آنچه در این اقتصاد به عنوان ارزش شناخته می شود معمولاً از نوع فکری و غیرقابل لمس مـی باشـد.  ارزش محصولات و خدمات در اقتصاد دانش پایه به شرایط افراد بستگی دارد. یک اطلاع یا دانش معین می تواند برای افراد مختلف در زمان ها و مکان های مختلف ارزش متفاوتی داشته باشد. در اقتصاد دانش بنیان، سهم قابل توجهی از تولید ملی سرانه در رشته فعالیت های دانش پایه و دانش ساز مانند صنایع دارای فناوری برتـر ، خدمات مالی و تجاری پیشرفته تر وکارآمدتر و بویژه از فعالیت های آموزشی و پژوهشی تخصصی تولید می شود. در اقتصاد دانش بنیان، دانش و اطلاعات به هرجا که تقاضا برای آن بیشتر و موانع در مقابل آن کمتر باشد، نفوذ می کند و تاثیر می گذارد. در این اقتصاد کمیابی منابع مانند آنچه به طور سنتی در خصوص نهاده ها وجود دارد معنا ندارد؛ بلکه آنچه کمیاب است ظرفیت های برداشت از دانش است و نهاده اصولاً نامشهود و در ذهن افراد است و بنابراین بخش مهمی از رقابت در این اقتصاد بر مبنای جذب سرمایه های اجتماعی و جذب افراد خلاق بوده و  مزیت های رقابتی در این اقتصاد، سطح دانش و نیروی انسانی است. در اقتصاد مبتنی بر دانش معمولاً نوآوری اقتصادی و تعامل بنگاهها با یکدیگر در فضای مبادله ای کارآمدتری صورت می گیرد. این تعامل زمینه ساز ایجاد سیستم نوآوری ملی می شود که خود مبتنی بر روابط متقابل صنعت، دولت و مراکز علمی دانشگاهی در راستای توسعه علوم و فناوری است.
نکته ای که باید همواره در نظر داشت این است که برای دستیابی به اقتصاد دانش‌بنیان، فقط تولید و توزیع اطلاعات و پرداختن به آموزش و پژوهش کافی نیست، بلکه نکته ی مهم به کارگیری آن ها در استفاده از منابع اقتصادی به صورت مستمر و پایدار است. به عبارت دیگر، کاربردی کردن دانش و استفاده ی مؤثرتر از آن در گسترش ظرفیت ها و ارتقای درجه ی بهره برداری از منابع است که تحقق یک اقتصاد دانش بنیان را ممکن می‌سازد که نقش شرکت های دانش بنیان در این زمینه قابل تعریف است.
با توجه به آنچه گذشت می توان نتیجه گرفت که اقتصاد دانش بنیان تأثیر بسزایی در افزایش تولید سرانه ی بالاتر، کاهش نابرابری در توزیع درآمد، افزایش فرصت های شغلیو در عین حال، اصلاح کیفیت محیط زیست و ارتقای کیفیت تولیدات به عنوان شاخصه های اصلی توسعه پایدار دارد. بی تردید شاخص اخیر از اهمیت ویژه تری هم  برخوردار است؛ زیرا با بهبود کیفیت کالا و تولیدات مورد نیاز جامعه و رغبت روزافزون هم وطنانمان به محصولات با کیفیت داخلی، زمینه رقابت بیش از پیش تولید کنندگان و از جمله پزوهشگران شرکت های دانش بنیان فراهم شده و این مهم در صورت تداوم، بدون اعمال قوه قهریه و وضع قوانین سخت گیرانه ای از سوی دولت، بتدریج به موازات آگاهی بخشی به آحاد مردم، بستر رویگردانی از کالاهای قاچاق و بهره گیری از اجناس و تولیدات داخلی نیز شتاب مضاعفی خواهد گرفت و اینگونه می توان انتظار داشت که اقتصاد مقاومتی مبتنی بر دانش های بنیانی در پی تغییر نگرش همگان از مرحله شعار گذر کرده و به رفتارهای مطلوب‌تری در جامعه مصرف گرایمان منجر شود.

منابع:
جباری پور هریس، مجتبی(1391). تبیـین نقـش راهبـردی شـرکت هـای دانـش بنیـان در تحقـق اقتصـاد مقـاومتی، همـایش ملـی بررسـی و تبیـین اقتصـادمقاومتی، رشت، دانشگاه گیلان. 
دیویس، استان و جیم بوتکین(2000). ظهور کسب و کار مبتنـی بـر دانـش در ارزش آفرینـی در اقتصـاد شـبکه ای، ترجمـه حسـین حسینیان، تهران: نشر فراد.
ناظمان، حمید؛ اسلامی فر، علیرضا(1389). اقتصاد دانش بنیان و توسعه پایدار، مجله دانش و توسعه، سال هجدهم، شماره 33 ،صفحات2-33.

اشتراک گذاری:
لینک کوتاه:

epe.ir/News/17567