سبک زندگی و الگوی مصرف در استان زنجان و رابطه آن با مصرف کالای قاچاق

اقتصاد پنهان-زمانی که کالاهای تولید شده یک کشور از هر طریق، از جمله قاچاق به جامعه دیگر وارد شود چون با نیازها و ساختارهای جامعه میزبان همخوانی ندارد، موجب بی‌هویتی در آن جامعه می‌شود که از آن به عنوان تهاجم فرهنگی یاد می‌شود.

هر چند پدیده قاچاق، یک امر مادی است اما هر پدیده مادی، پیامدهای اجتماعی نیز به همراه خود دارد که در اکثر کشورهای توسعه نیافته به صورت بحران اجتماعی و فرهنگی بروز می‌کند. زمانی که کالاهای تولید شده یک کشور از هر طریق، از جمله قاچاق به جامعه دیگر وارد شود چون با نیازها و ساختارهای جامعه میزبان همخوانی ندارد، موجب بی‌هویتی در آن جامعه می‌گردد که از آن به عنوان تهاجم فرهنگی یاد می‌شود. این واقعیت، پیامدهای پنهان و منفی فرهنگی از جمله مصرف‌گرایی، تجمل‌گرایی، بی‌بند و باری، اسراف و تضعیف اخلاقیات را به همراه دارد.
هر تولیدکننده برای تامین مواد اولیه وارداتی، انواع مالیات، حق بیمه و گمرک را باید بپردازد، طبیعی است که نمی‌تواند با کالایی که بدون پرداخت هرگونه حقوق گمرکی و مالیات که از طریق غیرقانونی به کشور وارد شده رقابت کند. هنگامی که کالاهای لوکس با قیمت ارزان وارد کشور می‌شود، بالطبع مصرف اینگونه کالاها افزایش می‌یابد و از این رو الگوی مصرف را به ویژه برای قشر مرفه جامعه که قدرت خرید بیشتری دارند، به سوی استفاده از کالاهای لوکس و مصرفی سوق می‌دهد. متاسفانه عادت غلط تجمل گرایی در زنجان نیزهمانند سایر شهرهای کشور شدت یافته تاجایی که حتی گرانی کالاهای لوکس و افت سطح رفاه اقتصادی نیز نتوانسته مردم را از خرید این گروه از کالاها بازدارد و بسیاری از شهروندان زنجانی در رقابت تنگاتنگ تجمل گرایی به تب خرید کالاهای لوکس گرفتار شده اند.
یک شهرند به شکل های مختلفی به این مسأله دامن می زند. مهم ترین نکته در این باره نگاه غیر واقع بینانه او به اطراف خود است. جالب این جاست که تجمل زدگی و مصرف گرایی بی رویه در بیشتر افراد جامعه دیده می شود، هر کس به تناسب موقعیت مالی و شخصیتی خودش، گونه ای از میل به مادیات و لوازم و اسباب اضافی را دارد و پیرامون خود انواع لباس و لوازم بیهوده، کم کاربرد و گران قیمت دارد که بیشتر برای مصارف موردی یا از سر چشم و هم چشمی تهیه شده اند و فرد را دچار مصرف گرایی بی رویه کرده اند. به عنوان مثال امروزه بسیاری از افراد، به ویژه بانوان، چندین دست لباس دارند که هر یک را به مناسبتی تهیه کرده اند، و گاهی برای برخی از آنها هزینه های گزافی هم پرداخت کرده اند و امروزه با وجود مزون‌های فروش لباس‌های ترک که تقریبا در اکثر کوچه پس کوچه‌های شهر مشاهده می‌شوند و همچنین با تبلیغات گسترده از طریق شبکه‌های اجتماعی بخصوص تلگرام به راحتی و بدون پرداخت اجاره مغازه و مالیات در منازل خود مبادرت به فروش اجناس قاچاق خود می‌نمایند و به گسترش فرهنگ تجمل گرایی دامن می‌زنند.
بسیاری از لوازمی که در جهیزیه‌ها و در خریدهای خانواده عروس و داماد برای همدیگر تهیه می‌کنند، ناشی از نگاه غیر واقع گرایانه‌ای است که افراد به نیازهای خود دارند و متأسفانه بسیاری از شهروندان برای تهیه این دست از لوازم به بانه که مرکز فروش اجناس قاچاق با قیمت مناسب‌تر می‌باشد و با استان زنجان فاصله کمی دارد سفر کرده و اقدام به خرید وسایل مورد نیاز خود می‌کنند. هر چند مسئولان استانی در برهه های زمانی مختلف دوری از تجمل گرایی را بارها توصیه کرده اند، اما امروزه زنجان هم یکی از استان های پیشتاز در مصرف است. مصرف کالاهایی که بود و نبود آن در سلامت زندگی افراد تاثیری ندارد. مغازه‌های لوازم‌خانگی، لوازم التحریر، پوشاک، مواد غذایی و انواع شکلات و ... در زنجان مملو از اجناس تجملاتی لوکس  با قیمت های چند میلیون تومانی است، شواهد نشان می‌دهد که کشش این گروه از کالاها در استان بالا بوده و شهروندان به ظاهر کالا و شیک بودن آن اهمیت می دهند.
اما سوال اینجاست که آیا سطح درآمد در زنجان خرید کالاهایی از این دست را ایجاب می کند؟ با نگاهی به وضعیت درآمد، عموم مردم اغلب اظهار می کنند که نسبت به خرید بسیاری از این کالاها عاجزند. تا جایی که این عجز به یکی از دلایل اختلافات زوجین تبدیل شده و پدیده چشم و هم چشمی را به مانند زخمی بر تن خانواده کم درآمد وارد کرده است. یک شهروند زنجانی با اظهاراتی که تصورات غلط وی را نشان می دهد، می گوید: اگر من نخرم یکی دیگر می خرد و در مراسمات و مهمانی ها نداشتن اسباب و وسایل مناسب سرشکستگی می‌آورد. در عین حال نباید از این مهم غافل شد که اغلب کالاهای لوکس در بازار زنجان وارداتی (و چه بسا قاچاق) است. بطوریکه محصولاتی از کشورهای آلمان، فرانسه، چک، ترکیه و علی الخصوص چین در بازار موج می زندو در این میان رقابت فشرده شهروندان برای جلوه گری اسباب منزل سود سرشاری را به جیب کشورهای بیگانه سرریز می‌کند.
تبعات واردات کالا (و یا حتی قاچاق) به همین جا ختم نمی شود و امروز با کاهش رونق تولید و صرف سرمایه های مردم در مصرف گرایی نیمی از واحدهای تولیدی شهرکهای صنعتی زنجان راکد و مابقی نیز فعالیتی کمتر از ظرفیت واقعی خود دارند. بی توجهی به صنایع دستی بومی و گرایش به کالاهای غیر خودی تا حدی در این منطقه رشد داشته که تولیدات بومی دستی به حاشیه رانده شده است و واقعا جای تاسف است که چاقوی زنجان که از قدیم به دوام و کارآیی معروف بوده نزد مردم زنجان جای خود را به چاقوهای خارجی داده و مردمان این منطقه در بازار در جستجوی چاقوهایی با برندهای غربی و ... باشند به نظر می‌رسد که درمان این بیماری نیازمند تغییر سبک زندگی در استان می‌باشد و این مهم با تبلیغات گسترده و برنامه‌ریزی صحیح توسط مسئولین استانی محقق می‌گردد. بنابراین، برای دست یابی به یک اقتصاد سالم و شکوفا نیازمند آن هستیم که درست مصرف کردن را بیاموزیم و از تجمل گرایی به عنوان مصداقی از مصرف بی رویه و ضد اقتصادی و از مصادیق اسراف و تبذیر پرهیز کنیم.

اعظم احمدی، کارشناس فرهنگی و پژوهش کمیسیون برنامه‌ریزی، هماهنگی و نظارت بر مبارزه با قاچاق کالا و ارز استان زنجان