تجارت غیرقانونی کالاهای دخانی و نقش شرکت‌های بزرگ تولید کننده در آن

اقتصاد پنهان - بازیگران متعدد از دستفروشان خرد گرفته تا شبکه‌های جنایی سازمان‌یافته و مسلّح و قاچاقچیان انسان در تجارت غیرقانونی و قاچاق کالاهای دخانی نقش دارند. جالب اینجاست که شرکت‌های تولید‌کننده نیز در خفا وآشکار از این رویه حمایت می‌کنند.

دکتر حبیب‌اله فصیحی:
تخمین زده می‌شود که از هر 10 عدد سیگار و محصولات دخانی مصرف‌شده، حداقل یکی به‌طریق غیرقانونی تولید و توزیع شده است. در کشورهای کم‌درآمد باوجود پایین‌تر بودن میانگین قیمت یک پاکت سیگار(1.13 دلار)، درصد بیشتری(16.8 درصد) از سیگارهای مصرفی را اقلام غیرقانونی و قاچاق تشکیل می‌دهند حال آنکه در کشورهای با درآمد بالا میانگین قیمت چند برابر بیشتر است(4.89 دلار) ولی درصد سیگار قاچاق کمتر(9.8 درصد) می‌باشد.
بازیگران متعدد از دستفروشان خرد گرفته تا شبکه‌های جنایی سازمان‌یافته و مسلّح و قاچاقچیان انسان در تجارت غیرقانونی و قاچاق کالاهای دخانی نقش دارند. جالب اینجاست که شرکت‌های تولید‌کننده نیز در خفا وآشکار از این رویه حمایت می‌کنند. آنها جدا از دست داشتن در جعل و تقلب برندهای یکدیگر و عرضه محصولات بی‌کیفیت، پیوسته کوشش داشته‌اند تا اقدامات جامع اجرایی کنترلی را بلوکه ساخته و دولتها را متقاعد سازند که هر گونه اقدام قانونی و سیاسی و یا افزایش مالیات منجر به افزایش قاچاق خواهد گردید.اسناد داخلی صنایع دخانی نشان می‌دهند که قاچاق بخشی از استراتژی این صنایع برای ترویج برند، افزایش سهم در بازار یا گشودن بازارهای بسته بوده است. از سال 2004، چهار شرکت از بزرگترین تولید کنندگان سیگار درجهان، میلیاردها دلار برای پرداخت جریمه قاچاقچیان یا حل‌و‌فصل دعاوی آنها در دادگاه‌های اروپا و کانادا هزینه کرده‌اند.
تجارت غیرقانونی محصولات دخانی تنها وجه اقتصادی ندارد بلکه یک موضوع امنیتی و بهداشتی نیز هست.قاچاق سیگار در سطح جهان، هر سال دولتها را از 31 میلیارد دلار درآمد محروم می‌سازد. بررسیها در بسیاری از کشورها نشان داده که هیچ‌گونه رابطه‌ای میان افزایش مالیات بر سیگار و افزایش قاچاق آن وجود نداشته و در این زمینه متغیرهای دیگری چون: آسان‌بودن قاچاق و هزینه پایین آن، مشارکت و همکاری شرکت‌های تولیدکننده با جریان قاچاق، شبکه‌های بسیار سازمان‌یافته، میزان کارایی سیستم مالیاتی کشورها و احتمال گرفتار شدن و کیفیت مجازاتها، دخالت دارند.
قاچاقچیان سیگار بیشتر گروه‌های کم‌درآمد و جوانان را هدف می‌گیرند. 

نتایج تحقیقات انجام گرفته در مناطقی همچون تهران و یا جنوب تایلند نشان می‌دهد که جوانان بیش از بزرگسالان و سالخوردگان، سیگار قاچاق مصرف می‌کنند.
سازمان بهداشت جهانی در مقابله با تجارت غیرقانونی(قاچاق) کالای دخانی پیشنهادات زیر را ارائه نموده است:
- ارتقاء آگاهی عمومی در باره آثار سوء بهداشتی، اجتماعی اقتصادی و امنیتی قاچاق سیگار و به راه انداختن کمپین‌های رسانه‌ای. برای مثال تحقیقات در شمال انگلستان نشان داد که  پیام«دخانیات قاچاق سبب تشویق خردسالان به کشیدن سیگار شده و سیگارکشیدن را برای آنها آسان می‌سازد» موضوع تاثیرگذار مهمی بوده است.
- همکاری‌های بین‌المللی، تقویت رویه‌های مالیاتی برای امنیت بخشیدن به زنجیره تامین و مجازات‌های سریع و سخت
- ماهیت فراملی و جهانی قاچاق کالاهای دخانی اقتضا دارد که سازوکارهایی برای مبادله اطلاعات میان کشورها، همکاری سازمان‌های اطلاعاتی با یکدیگر و اقدام مشترک دولت‌ها، اندیشیده شود.

پانویس

این متن چکیدة مطلبی است که با عنوان  Illegal trade of tobacco products  اخیراً توسط سازمان بهداشت جهانی منتشر گردیده است:

World Health Organization, 2015:who.int/world-no-tobacco-day