قاچاق فرآورده‌های نفتی به پاکستان: هم ایران ناراضی هم پاکستان!

اقتصاد پنهان: مخالفت دولت پاکستان با قاچاق سوخت فرصتی مناسب برای همکاری‌های دوجانبه در امر مبارزه با قاچاق سوخت از ایران به پاکستان است که باید مغتنم شمرده شود.

تالیف: داریوش یعقوبی

مدت‌ها است که سوخت از مرز بلوچستان ایران به پاکستان قاچاق می‌شود. در حال حاضر ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز و بسیاری از نهادهای نظامی و انتظامی نیز با این معضل درگیر بوده و راهکارهای مختلفی را برای مقابله با آن به اجرا گذاشته‌اند. وضعیت قاچاق سوخت به پاکستان این فرض را به میان می‌کشد که پاکستان از قاچاق فراورده‌های نفتی از ایران سود می‌برد و بنابراین باید از وضع موجود راضی باشد. برخی محافل و رسانه‌های پاکستانی نیز با اشاره به این موضوع، ادعا کرده‌اند که گمرک بلوچستان پاکستان از طریق دریافت رشوه از قاچاقچیان سوخت، هزینه‌های خود را تامین می‌کند و ماموران و برخی گروه‌ها از این بابت درآمد نامشروع قابل توجه‌ای کسب می‌کنند. ولی از قرار معلوم این فقط یک روی سکه است. روی دیگر آن با اخبار دیگری بازتاب می‌یابد. اخیرا (اوایل مردادماه 1393) یکی از نهاد‌های رسمی پاکستان به نام "هیئت امنای درآمد پاکستان"  (FBR) اعلام کرده است که با وجود تلاش‌های آن‌ها همچنان بطور مداوم فرآورده‌های نفتی‌، روغن و گریس از مرزهای ایران و افغانستان به پاکستان قاچاق می‌شود.

در گزارشی که در این دوره زمانی به مجلس پاکستان ارائه شده ادعا می‌شود که FBR نسبت به قاچاق فرآورده‌های نفتی از ایران حساس است. در این گزارش آمده است که این قاچاق از معابر غیررسمی و سواحل خالی از سکنه صورت می‌گیرد که در آن‌ها تنها سپاه پاسداران می‌تواند حضور داشته باشد. با این ادعا در واقع پاکستانی‌ها‌، تلویحا سپاه پاسداران را متهم به سهل‌انگاری و یا همکاری با قاچاقچیان می‌کنند. گزارش مدعی می‌شود که مطابق کشفیات گمرک در سال جاری میلادی بطور متوسط ماهانه 131238 لیتر فرآورده نفتی از ایران به پاکستان قاچاق می‌شود. در این رابطه FBR مدعی است که سه جوخه ویژه تشکیل داده تا در مرزهای استانی‌، بزرگراه‌ها‌، جاده‌ها و مناطق دور افتاده از قاچاق فرآورده‌های نفتی جلوگیری کنند.
اگر ادعای مخالفت دولت پاکستان با قاچاق فرآورده‌های نفتی درست باشد چند دلیل می‌توان برای آن بیان کرد:
- کاهش درآمد دولت به خاطر عدم دریافت حقوق گمرکی
- ترس دولت پاکستان از کسب درآمد توسط گروههای مخالف و تندرو
- توهم کسب درآمد غیررسمی توسط سپاه پاسداران از این طریق
به هر روی اگر دولت پاکستان با قاچاق سوخت به آن کشور براستی مخالف باشد، که برخی شواهد نیز موید این امر است‌، به‌نظر می‌رسد فرصت مغتنمی است تا دولت جمهوری اسلامی ایران با تلاش دیپلماتیک و گفتگو با طرف پاکستانی تلاش نماید از فرصت استفاده کرده، برنامه مشترکی را برای مقابله با قاچاق فرآورده‌های نفتی تدوین و به مرحله اجرا درآورد. به عبارت دیگر مخالفت دولت پاکستان با قاچاق سوخت فرصتی مناسب برای همکاری‌های دوجانبه در امر مبارزه با قاچاق سوخت از ایران به پاکستان است که باید مغتنم شمرده شود.