گذری بر پدیده قاچاق کالا بین افغانستان و پاکستان

معاونت فرهنگی و پژوهش ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز در مورد قاچاق کالا فی‌مابین افغانستان و پاکستان به شرح زیر گزارش می‌دهد:

پدیده قاچاق کالا در دنیا دامنه گسترده‌ای دارد و انواع آن به عنوان یکی از معضلات پیچیده اجتماعی- اقتصادی مطرح است. در حوزه آسیای جنوب غربی، کشورهایی همچون افغانستان و پاکستان و همچنین ایران با این پدیده درگیرند و متاسفانه خسارات بسیاری به اقتصاد و همچنین ساختارهای اجتماعی آن‌‌ها وارد می‌شود.
یکی از دلایل وجود قاچاق کالا در میان دو کشور افغانستان و پاکستان نفوذپذیری مرزهای طولانی و کوهستانی این دو کشور بوده که عمل قاچاق را در آن روان ساخته است. از آن جمله ولایت خوست یکی از ولایت‌های کوهستانی افغانستان است که با داشتن 180 کیلومتر مرز مشترک با پاکستان فرصت خوبی را برای قاچاق کالا از طرف پاکستان فراهم کرده است.
تاجران خوست بر این باورند که وارادات غیر قانونی از مرزهای پاکستان باعث شده تا ورود کالاهای قانونی محدود شود. به گزارش اتاق تجارت و صنایع افغانستان، تجارت قانونی کالاها میان افغانستان و پاکستان سالانه به 1.5میلیارد دلار می‌رسد، و در همان حال، تجارت قاچاق نیز 1.5 میلیارد دلار را به این رقم افزوده است. این بدان معناست که تجارت قانونی بین دو کشور در اثر ارزان‌فروشی مفرط کالاهای قاچاق روز به روز کاهش یافته و باعث روی‌آوری افراد به تجارت غیرقانونی و دست زدن به قاچاق کالا می‌شود. به عبارت دیگر اگر فرضا میانگین ماهانه درآمد گمرکی یک میلیون دلار باشد، قاچاقچیان نیز در ماه یک میلیون ولار درآمد دارند. این بدان معنی است که دولت در هر ماه 50 درصد درآمد خود را از دست می‌دهد.
از سوی دیگر قاچاق کالا از سوی افغانستان به پاکستان نیز رایج است. برآوردهایی وجود دارد که ارزش کالاهای قاچاق بین افغانستان و پاکستان در حدود 550 تا 600 میلیون دلار است که عمده قاچاق صورت گرفته از طریق ترانزیت کالا بین این دو کشور صورت می‌گیرد. براساس آمارهای اخیر (ژوئیه 2014) گمرک پاکستان روزانه تقریبا 200 تا 250 کامیون، حمل کالاهای قاچاق از جمله لاستیک را به عهده دارند که از طریق مرز چمن (چامان) وارد پاکستان می‌شود و تنها از یک قلم لاستیک قاچاق دولت این کشور سالانه در حدود 30 میلیون دلار از دست می‌دهد . طبق برآوردهای رسمی در طول یک سال حدود 900 میلیارد روپیه به پاکستان کالاهای قاچاق وارد شده است. نکته جالب آن است که قاچاقچیان افغان می‌گویند اگر ما مالیات و عوارض گمرکی بدهیم صرف عمران و آبادی نشده و به جیب ثروتمندانی می‌رود که هر کدام چندین خانه بزرگ و ویلایی دارند.
اما مهم‌ترین گذرگاه‌های عبور کالاهای قاچاق و تجارت غیرقانونی بین پاکستان و افغانستان و پاکستان با ایران در ذیل مشخص شده است:
• قندهار و چامان
• قندهار، چامان و نوشکی
• قندهار و بادین
• قندهار و قمردین کاریز
• کراچی، قندهار و چامان (صرفاً جهت ترانزیت به افغانستان)
• کراچی، واش و چامان
همچنین مسیرهای قاچاق بین پاکستان (کویته) و ایران از طریق: مند، سونستر- تفتان، دالبندین و نوشکی، پنج گور و باسیمان - تربت ، دشت و کلات؛ و همچنین مسیر زاهدان به کویته از طریق: کچاوو و نوشکی.
لازم به ذکر است محصولات کشاورزی که به صورت غیرمجاز از پاکستان به افغانستان قاچاق می‌شوند عبارتند از: گندم، آرد، برنج، شکر، روغن خوراکی، کره نباتی، پیاز، سبزیجات تازه، فلفل و پارچه.
کالاهای غیرکشاورزی نیز شامل: کود، داروهای دامی، حشره‌کش، کالاهای ورزشی، ابزارهای پزشکی، بادبزن، کیف و سلاح است.
در مقابل محصولات کشاورزی که به صورت غیر مجاز از افغانستان به پاکستان قاچاق می‌شوند عبارت‌اند از: میوه‌جات (سیب، انگور، زردآلو، گلابی، انار و زالزالک) خشکبار (کشمش، بادام، پسته، دانه خشخاش و انجیر) بقولات (نخود، خیسانده مالت، ماش)، ادویه‌جات (زیره، گیشنیز، مالتی) بذر علوفه (یونجه، شبدر) محصولات دامی (پوست و پشم گوسفند و بز) و بالاخره چوب سدر، کلم‌برگ و حنا
فهرست کالاهای غیر کشاورزی که از افغانستان به پاکستان قاچاق می‌شوند نیز شامل: کالاهای برقی، لاستیک خودرو، گوشی تلفن، خودرو و لوازم یدکی خودرو، پتوی کره‌ای، لباس، ماشین آلات اوراقی، لامپ، اسباب‌بازی و جاروبرقی است .
نتیجه آنکه سه کشور ایران، پاکستان و افغانستان به شدت در معرض قاچاق کالا قرار داشته و مردم و دولت‌های آنها خسارت‌های غیر قابل تصوری از این فرایند می‌بینند. با مرور زمان و عدم کنترل دولتی، جریان قاچاق جریانی معمول و رایج تلقی شده و قبح آن می‌ریزد. به‌منظور جلوگیری از تداوم این فرایند در نخستین اقدام می‌باید هر سه کشور عزم خود را جزم نموده و در مقابل این پدیده به صورت یکپارچه عمل نمایند. امضای یک موافقتنامه سه‌جانبه و عمل به مفاد آن در زمینه مبارزه با قاچاق کالا می‌تواند بسیار ثمربخش باشد. اثربخشی این موافقتنامه آنگاه هویدا می‌شود که در هر سه کشور عزم ملی در مبارزه‌ای بی‌امان از پیش از مبادی تا محل عرضه شکل گیرد.

تدوین: دکتر احمد کلاه مال همدانی