نگاهی به نهادهای درگیر در مبارزه با قاچاق کالا در برخی از کشورها

طی پژوهشی از سوی معاونت فرهنگی و پژوهش ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز تعدادی از نهادهای درگیر در امر مبارزه با قاچاق کالا در کشورهای چین، ایتالیا، جمهوری چک، بلغارستان، ترکیه و نیز سازمان امنیت و همکاری اروپا مورد بررسی قرار گرفته است.

درآمد
اقتصاد غیررسمی و پنهان در شکل‌های متفاوت و متنوع خود همواره نظم و کنش‌مندی فعال اقتصادی را در بخش‌های مختلف با چالش مواجه می‌نماید. ارزیابی‌های انجام گرفته توسط کارشناسان مختلف نیز نشان می‌دهد که در دو دهه گذشته تجارت کالاهای جعلی و تقلبی به عنوان شکلی از قاچاق رشد بی‌سابقه‌ای را داشته و تقریباً 5 تا 7 درصد از حجم تجارت جهانی را به خود اختصاص داده است. همچنین براساس آمارهای موجود، تأثیر تولیدات و کالاهای جعلی بر اقتصاد G-20 در سال 2008 تقریباً 450 تا 650 میلیارد دلار بوده است که براساس پیش‌بینی‌های انجام گرفته این میزان تا سال 2015 به 1220 تا 1770 میلیارد دلار افزایش پیدا خواهد کرد. در هر حال باید گفت که با توجه به روند فزاینده و تکاملی فرایند قاچاق، جعل و تقلب و همچنین براساس ادراک بازیگران مختلف سیاست بین‌المللی از این تهدید، هرکدام از این کشورها تلاش دارند تا با تشکیل نهادهای مختلف و همچنین همکاری‌های بین‌المللی حجم اقتصاد غیررسمی و به خصوص میزان قاچاق کالا و ارز را در کشور خود کاهش دهند و از توان و ظرفیت‌های بالقوه اقتصادی خود برای مقابله با این روند استفاده کنند. طبیعتاً بسیاری از کشورها، این مهم را بر عهده گمرکات خود و سامان دادن به واحدهای مقابله با قاچاق و جرایم سازمان یافته در ذیل ساختار گمرکی خود قرار داده و در همان حال تلاش داشته‌اند تا اقدامات فرهنگ‌ساز مختلفی را نیز در زمینه مقابله با قاچاق کالا و همچنین پدیده جعل و تقلب دنبال نمایند.
در ذیل به بررسی مختصر تعدادی از نهادهای درگیر در امر مبارزه با قاچاق کالا پرداخته می‌شود:

• چین
در ماده 2 قانون گمرک چین، مبارزه با قاچاق به عنوان یکی از وظایف اصلی این سازمان آورده شده است که این مهم از طریق همکاری نزدیک با وزارت امنیت عمومی این کشور و در شکل تأسیس پلیس ملی مبارزه با قاچاق تجلی یافته است. در همین ارتباط قانون گمرکی جمهوری خلق چین وظایف چهارگانه گمرک این کشور را این چنین برمی‌شمرد: تهیه و تدارک آمارهای گمرکی، نظارت، رسیدگی و بررسی پرونده‌های قاچاق.

• ایتالیا
علاوه بر چین در کشور ایتالیا نیز وظیفه مبارزه با قاچاق کالا بر عهده دو نهاد زیر مجموعه وزارت اقتصاد و دارایی این کشور یعنی سازمان گمرک و پلیس ملی ایتالیا است.

• جمهوری چک
در بخش 23 قانون شماره 634 سال 1992 جمهوری چک نیز که مربوط به چگونگی حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان می‌باشد، گمرکات این کشور مسئول مبارزه با فرایند جعل و تقلب شناخته شده‌اند.

• بلغارستان
در کشور بلغارستان نیز نهادهایی مانند اداره کل مقابله با جرایم سازمان یافته که در واقع مرتبط با وزارت کشور بلغارستان می‌باشد، به همراه نهادهایی مانند گمرکات و پلیس، مسئول مبارزه با فرایند جعل و تقلب به عنوان یکی از شکل‌های قاچاق می‌باشند.

• ترکیه
تشکیل دپارتمان مقابله با قاچاق و جرایم سازمان یافته به عنوان یکی از واحدهای پلیس ملی ترکیه نشان از تلاش این کشور به منظور حفظ بهتر نظم اقتصادی و جلوگیری از هدر رفت منابع اقتصادی این کشور از طریق مقابله با قاچاق می‌نماید.

• سازمان امنیت و همکاری اروپا
علاوه بر موارد فوق، سازمان امنیت و همکاری اروپا نیز به خصوص از طریق مراکز تابعه خود در عشق‌آباد، آستانه و بیشکک، مبارزه با قاچاق را به عنوان یکی از رئوس اساسی برنامه‌ها و اهداف خود قرار داده و در این راستا به صورت مداوم برنامه‌های آموزشی متعددی را در کشورهای آسیای میانه و قفقاز دنبال می‌نماید.

در مجموع مشاهده می‌شود فرایند قاچاق، جعل و تقلب در اکثر کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه با فراوانی، نوع و شیوه‌های مختلف وجود داشته و هر کدام از این کشورها نیز تلاش دارند تا با توجه به مقدورات، محذورات و میزان درک تهدیدی که از این فرایند دارند، سطوح مختلف مهار، پیشگیری و مقابله را در سطوح گمرکی و تشکیل واحدهای مقابله با قاچاق، جعل و تقلب را در دستور کار خود قرار دهند.