تعاریف و مفاهیم حوزه قاچاق

اقتصاد پنهان-در این مجموعه سعی شده است براساس آخرین تغییرات به وجود آمده در سازمان‌ها و تعاریف ارائه شده توسط آنها، واژه‌ها و تعاریف استاندارد شده، جمع‌آوری و به صورت مدون در اختیار مراجع ذیربط قرار گیرد.

تعاریف و مفاهیم حوزه قاچاق
مقدمه
داشتن فرهنگی واحد در زمینه تعاریف و مفاهیم آماری همواره کمکی است برای سیاستمداران، قانونگذاران، محققان، کارشناسان و تمام علاقه‌مندان و کاربران آمار و اطلاعات، در عین حال باید اذعان نمود که با پیشرفت‌های شگرفی که در محیط اطراف در حال وقوع است و روزانه شاهد اضافه شدن مفاهیم نوین در حوزه قاچاق هستیم نیاز به ایجاد فرهنگی جامع و مانع پیش از پیش احساس می‌شود.
اما بخش مهمی از اختلاف‌های موجود در آمارهای تولیدی در حوزه قاچاق در کشور، ناشی از یکسان نبودن تعاریف و مفاهیم آماری مورد استفاده در دستگاه‌های تولیدکننده آمار است که این موضوع موجب بروز مشکلات متعددی از قبیل عدم مقایسه‌پذیری و جمع‌پذیری آمارها در سطح دستگاهی و ملی، اتلاف منابع مالی و انسانی و در نهایت کاهش اعتماد عمومی نسبت به آمارهای منتشر شده می‌شود. علاوه بر این، تغییر متوالی تعاریف واژه‌های آماری موجب مقایسه‌ناپذیری در طول زمان و ناپیوستگی در سری زمانی اقلام آماری می‌شود.
در این مجموعه سعی شده است براساس آخرین تغییرات به وجود آمده در سازمان‌ها و تعاریف ارائه شده توسط آنها، واژه‌ها و تعاریف استاندارد شده، جمع‌آوری و به صورت مدون در اختیار مراجع ذیربط قرار گیرد.
ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز ضمن تشکر از تمام دستگاه‌های تولیدکننده آمار و مرکز آمار ایران، امیدوار است استفاده‌کنندگان از این نشریه با ارائه انتقادات سازنده و نظرات اصلاحی، این ستاد را در تهیه و تدوین ویرایش‌های بعدی این مجموعه یاری دهند.



الف) تعاریف و مفاهیم حوزه کشفیات قاچاق

مبادی رسمی*:

آن قسمت از قلمرو کشور است که در آن عبور و مرور افراد، وسایل نقلیه و ورود و خروج کالا و ارز مطابق قوانین و مقررات جاری کشور صورت می‌گیرد.
 

مبادی غیررسمی*:

هر نقطه مرزی که عبور افراد، وسایل نقلیه و کالاها از آن مجاز نبوده و مغایر قوانین و مقررات جاری کشور می‌باشد.
 

سطح عرضه کالا و ارز*:

موقعیتی مجازی یا مکانی جهت خرید و فروش کالا و ارز است.
 

دپو*:

انبار، انباشت و نگهداری کالا خارج از سطح عرضه است.
 

محموله مکشوفه قاچاق*:

کالاهایی که بدون انجام تشریفات قانونی یا با انجام ناقص این تشریفات به کشور وارد و یا به قصد خروج از کشور، نگهداری و یا عرضه می‌شوند.
 

حجم قاچاق ورودی*:

ارزش سیف کل کالاهای که در یک دوره زمانی معین بدون انجام تشریفات قانونی یا با انجام ناقص این تشریفات به کشور وارد می‌شوند.
 

حجم قاچاق خروجی*:

ارزش فوب کل کالاهایی که در یک دوره زمانی معین بدون انجام تشریفات قانونی یا با انجام ناقص این تشریفات از کشور خارج یا در حال خروج از کشور کشف می‌شوند.
 

قاچاق ترانزیتی*:

افزایش، کاهش، تخلیه و یا تعویض کالا در پوشش ترانزیت است.
 

نحوه کشف کالا و ارز قاچاق*:

اقدام‌ها و روش‌هایی که برای کشف محموله قاچاق از جمله ( کار اطلاعاتی، عملیاتی، به صورت اتفاقی، اجرای طرح، عملیات مشترک، ایست و بازرسی، اماکن گمرکی، بازرسی موردی و سایر) انجام می‌شود.
 

صاحب کالا یا ارز قاچاق*:

شخص حقیقی یا حقوقی که کالا یا ارز قاچاق برای حمل، نگهداری، عرضه و یا فروش در اختیار اوست و یا اسناد و مدارک آنها به نام او باشد.
 

یگان کاشف قاچاق کالا و ارز*:

مدیریت زیر مجموعه دستگاه‌های کاشف که به موجب قانونی، کالا یا ارز مظنون به قاچاق و یا توزیع خارج از شبکه را کشف می‌کنند.
 

محل کشف قاچاق کالا و ارز*:

مکان کشف جرم قاچاق از جمله پیش از مبادی، مبادی رسمی، مبادی غیررسمی، سطح عرضه، دپو و سایر موارد است.
 

ارزش ریالی کالای مکشوفه قاچاق*:

ارزش ریالی تخمینی کالای قاچاق در زمان کشف توسط دستگاه کاشف است.
 

شگردهای قاچاق کالا و ارز*:

اقداماتی که جهت ارتکاب فعل قاچاق صورت می‌گیرد از جمله خلاف اظهاری، جعل سند و تقلب، جاسازی و سایر موارد است.
 

کالای قاچاق انهدامی*:

کالای قاچاق که توسط سازمان جمع آوری و فروش اموال تملیکی یا ستاد اجرایی فرمان امام (ره) و دستگاه‌های کاشف (برای کالاهای ممنوعه) پس از طی مراحل قانونی منهدم می‌شود.
 

حق‌الکشف پرداختی به دستگاه کاشف*:

میزان پاداشی که به پرونده‌های قاچاق مکشوفه‌ای که منجر به صدور حکم قطعی شده‌اند، پرداخت می‌شود.
 

اسکله غیر مجاز*:

اسکله‌ای که مجوز فعالیت آن حسب مقررات قانونی از طریق مراجع ذیربط صادر نشده و ورود و خروج کالا در آن مصداق قاچاق است.
 

پرونده متشکله قاچاق کالا و ارز*:

مستندات مکتوب و الکترونیکی مشتمل بر صورتجلسه کشف، توقیف و تشخیص ارزش اولیه کالا یا ارز و مشخصات مرتکبین که مطابق فرم‌های صورتجلسه کشف و اسناد پیوست آن توسط کاشف تکمیل و برای مرجع صالح رسیدگی ارسال می‌شود.
 

برآورد حجم قاچاق کالا:

محاسبه و تخمین ارزش کل کالاهای قاچاق اعم از ورودی و خروجی در یک دوره زمانی معین
 

ترانزیت خارجی1:

عبور خارجی کالا رویه گمرکی است که براساس آن کالایی به‌منظور عبور از قلمرو گمرکی از یک گمرک مجاز وارد و از گمرک مجاز دیگری، تحت نظارت گمرک خارج شود.
 

ترانزیت داخلی2:

عبور داخلی، رویه گمرکی است که براساس آن کالای گمرک نشده از یک گمرک مجاز به گمرک مجاز دیگر و یا سایر اماکن تحت نظارت گمرک منتقل میگردد تا تشریفات قطعی گمرکی آن در مقصد انجام شود. حسب آنکه عبور داخلی کالا بنابر درخواست متقاضی یا تصمیم گمرک باشد به ترتیب عبور داخلی شخصی و یا عبور داخلی اداری نامیده می‌شود.
 

شماره پرونده دستگاه کاشف:

شماره واحد و پی درپی یا کد رهگیری اختصاصی هر پرونده که توسط دستگاه کاشف اختصاص می‌یابد.
 

نام کالا:

به گروه کالایی مکشوفه مظنون به قاچاق اطلاق می‌گردد.
 

نام تجاری کالا:

اسم یا عنوانی که معرف یا مشخص کننده کالا باشد.
 

سریال کالا:

به شماره ثبت شده بر روی کالا در مبداء تولید گفته می‌شود.
 

مقدار یا تعداد کالا:

به کمیت کالا اطلاق می‌گردد.
 

واحد کالا:

مقیاس اندازه گیری کمیت کالا
 

تاریخ مصرف:

مدت زمانی که کالا در آن قابل استفاده باشد
 

وضعیت کیفی کالا:

به شرایط کیفی کالا اطلاق می شود که یکی از حالت های سالم، نو، مستعمل ومعیوب می باشد.
 

کشور تولید کننده:

کشوری که نام آن به‌عنوان تولید‌کننده بر روی کالا درج شده است.
 

میزان تحویلی به انبار توسط سازمان کاشف:

آن مقدار از کالا ی مظنون به قاچاق بر حسب واحد سنجش کمیت کالا که توسط سازمان کاشف در اختیار دستگاه‌های موضوع ماده 53 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز قرار می‌گیرد.
 

نام مرجعی که کالا به آن ارجاع شده است:

کلیه دستگاه‌های موضوع ماده 53 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز که کالا و ارز مظنون به قاچاق را تحویل می‌گیرند.
 

نوع وسیله حمل و نقل:

وسیله‌ای که کالای مظنون به قاچاق مکشوفه  با آن حمل شده است مانند : هواپیما، کشتی، لنج، قایق، قطار، خودرو(سبک وسنگین)، دواب(اسب، قاطر، الاغ و ....)و سایر (موتورسیکلت و،...)
 

مشخصات وسیله حمل و نقل:

مشخصات وسیله حمل نظیر شماره پلاک، رنک، شماره شاسی، شماره موتور، شماره بیمه، سبک ، سنگین و نیمه سنگین و ...
 

تاریخ تحویل کالا و ارز:

تاریخ دریافت کالا و ارز مظنون به قاچاق توسط دستگاه‌های موضوع ماده 53 قانون
 

کالا و ارز تحویل گرفته شده:

آن مقدار از کالای مکشوفه قاچاق که در انبار دستگاه‌های موضوع ماده 53 قانون و یا میزان ارز واریزی به حساب تعیین شده از سوی بانک مرکزی تایید و رسید شده باشد.
 

کالای فروخته شده:

آن مقدار از کالای مکشوفه قاچاق که توسط سازمان جمع‌آوری و فروش اموال تملیکی یا ستاد اجرایی فرمان امام (ره) و یا شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران فروخته شده است.
 

میزان ارز واریزی:

میزان ارزی که پس از قطعیت حکم، به حساب ویژه خزانه داری واریز شده باشد.
 

ارزش ریالی کالای تحویلی:

ارزش ریالی کالای تحویل گرفته شده توسط سازمان جمع‌آوری و فروش اموال تملیکی یا ستاد اجرایی فرمان امام (ره) و یا شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران و سایر دستگاههای ذیربط
 

ارزش ریالی واحد کالای فروخته شده:

ارزش ریالی هر واحد کالا در تاریخ فروش آن حسب ارزیابی دستگاههای موضوع ماده 53
 

ارزش ریالی فروش کالا:

مجموع ارزش ریالی کالای قاچاق فروخته شده براساس ارزش ریالی واحد کالا
 

تاریخ حواله فروش کالا:

تاریخ فروش کالای قاچاق توسط سازمان جمع آوری و فروش اموال تملیکی یا ستاد اجرایی فرمان امام (ره) و شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی.
 

مقدار یا تعداد کالا و ارز مسترد شده:

آن مقدار از کالا و ارز که بر اساس احکام قضایی توسط دستگاه‌های موضوع ماده 53  به صاحب کالا و ارز  مسترد می‌شود.
 

ارزش ریالی کالای مسترد شده:

ارزش ریالی کالا  که براساس احکام قضایی توسط دستگاه‌های موضوع ماده 53  بر اساس قیمت زمان فروش کالا، پس از کسر هزینه‌های مترتبه، به صاحب آن  مسترد می‌شود، اعم از اینکه عین کالا موجود باشد و یا نباشد.

 

ب) تعاریف و مفاهیم حوزه قضایی قاچاق

مرجع صالح رسیدگی به تخلف و جرم قاچاق  کالا و ارز:

مراجعی که براساس ماده 44 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز صلاحیت ذاتی رسیدگی به تخلفات و جرائم موضوع این قانون به عهده دارند (سازمان تعزیرات حکومتی- دادسرا و دادگاه انقلاب و ...)
 

تاریخ ثبت پرونده به مرجع صالح رسیدگی به تخلف و جرم قاچاق کالا و ارز:

تاریخ تحویل پرونده متشکله قاچاق به مرجع صالح رسیدگی کننده.
 

تاریخ ارجاع :

تاریخی که مقام ارجاع، پرونده را به شعبه رسیدگی کننده جهت رسیدگی ارجاع می‌دهد.
 

حوزه قضایی رسیدگی:

قلمرو یک بخش، شهرستان یا استان که مرجع صالح رسیدگی کننده در آن واقع است.
 

عنوان جرم یا تخلف:

فعل یا ترک فعلی که ارتکاب به آنها مطابق قوانین و مقررات قاچاق تلقی و ضمانت اجرا قانونی داشته باشد.
 

رأی صادره:

تصمیم قطعی یا قابل تجدیدنظر مراجع صالح رسیدگی کننده
 

عنوان محکومیت:

عنوانی که قانون برای عمل ارتکابی پیش بینی کرده و مرجع رسیدگی کننده آن را بر عمل ارتکابی تطبیق داده است.
 

مختومه رسیدگی:

پرونده‌ای که از حیث رسیدگی و صدور حکم کلیه مراحل را طی کرده و تصمیم قطعی و لازم الاجرای مراجع صالح رسیدگی در خصوص  پرونده صادر گردیده است.
 

مختومه اجرا:

پرونده‌ای که حکم صادره در خصوص آن به صورت کامل به اجرا درآمده است.
 

مرجع گزارش دهنده:

کاشفین و ضابطین که پس از کشف محموله قاچاق کالا و ارز صورتجلسه کشف را تنظیم و مراتب را به مراجع صالح رسیدگی کننده اعلام نمایند.
 

مصادیق جرم یا تخلف:

عمل ارتکابی مجرم یا متخلف که بر یکی از عناوین مجرمانه یا تخلفات مندرج در قانون تطبیق می‌کند.
 

پرونده متشکله قاچاق:

مستندات مکتوب و یا الکترونیکی مشتمل بر صورتجلسه کشف، توقیف و تشخیص ارزش اولیه کالا یا ارز و مشخصات مرتکبین که مطابق فرم‌های صورتجلسه کشف3  و اسناد پیوست آن توسط کاشف تکمیل و برای مرجع صالح رسیدگی کننده ارسال می‌گردد.

پانویس

*. استاندارد شده توسط مرکز آمار ایران
1. ماده 53 قانون امور گمرکی
2. ماده 59 قانون امور گمرکی
3. بند پ ماده 1 آیین نامه مواد 5 و 6 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز