تجارت غیرقانونی

اقتصاد پنهان-پژوهش حاضر تلاش دارد تا با مطالعه اسنادی صورت گرفته به بررسی قوانین و مقررات صادره در حوزه قاچاق به طور عام و قاچاق گندم به طور خاص بپردازد.

پژوهش حاضر تلاش دارد تا با مطالعه اسنادی صورت گرفته به بررسی قوانین و مقررات صادره در حوزه قاچاق به طور عام و قاچاق گندم به طور خاص پرداخته و به سوالاتی از قبیل اینکه عملکرد دولت در کاهش تجارت غیر قانونی (قاچاق) به طور عام و قاچاق گندم به طور خاص در مرز ایران و عراق در دوره پهلوی اول تا پایان جنگ جهانی اول چه بوده است و چه نتایجی را بدنبال داشته است؟ و اینکه چه عواملی در شکل گیری قاچاق گندم نقش داشتند و گندم از چه مسیری و چگونه قاچاق می شده است و دولت برای ممانعت از این روند چه راهکار یا راهکارهای ارائه کرده است و پیامدهای عملکرد دولت در کاهش قاچاق گندم چه بوده است؟ پاسخ دهد.
این پژوهش در چهار بخش ساماندهی شده  که بخش اول به مفاهیم نظری شامل قاچاق، کالای استراتژیک و مرز ایران و عراق می پردازد.
بخش دوم نیز در چهار فصل ارائه می گردد که با مروری بر پیشینه تجارت غیرقانونی (قاچاق) آغاز و بعد از آن در دو بخش به  اقدامات دولت در جلوگیری از این امر در دوره قاجاریه پیش از ایجاد تشکیلات گمرک و پس از آن پرداخته و بخش سوم هم معطوف به تغییر ساختار دولت از قاجاریه به پهلوی و به تعبیری از ملوک الطوایفی به حکومت مطلقه و ایجاد کارکردهای جدید در درون ساختار جدید و همچنین تمایز دولت پهلوی از دولت قاجاریه مورد بررسی قرار گرفته و سپس به اقدامات دولت پهلوی برای جلوگیری از قاچاق اعم از قانون الغاء عوارض و مالیاتهای بلدی ، قانون مجازات مرتکبین قاچاق، پرداخت سود سهام به کاشفین و نحوه تقسیم آن، تاسیس اداره تعقیب و تفتیش قاچاق مملکتی ، مصوبه هیات وزیران راجع به مبادلات مرزی، تصویب آئین نامه نامه سازمان ضد قاچاق گمرکی و استقرار گارد مسلح گمرک به جای سواران گمرک و تعیین بودجه برای اداره مستحفظین مرزی پرداخته شده است.
در بخش چهارم نیز با نیم نگاهی به پیشینه قاچاق در مرز ایران و عراق در سه فصل به قاچاق گندم و اقدامات دولت در این خصوص اختصاص یافته است و در ادامه با بیان اهمیت گندم در ایران به عنوان قوت غالب مردم به زمینه های قاچاق آن در مرز ایران و عراق با تمرکز بر علت شناسی آن از منظر جغرافیایی، اجتماعی و اقتصادی و علل قاچاق و گروههای قاچاق کننده، به اقدامات دولت در خصوص نظارت بر این کالای استراتژیک در طول تاریخ ایران با توجه ویژه به سابقه دخالت دولت در امور گندم شروع و سپس به اقدامات مربوط به جلوگیری از قاچاق گندم با تاسیس پست و پادگانهای مرزی، معافیت گندم و جو از پرداخت حقوق خروجی و عوارض راه و معافیت آن از حقوق واردات و آیین نامه انحصار خرید و فروش گندم و جو توسط دولت و جلوگیری از خروج آن به کشور عراق و مکاتبات مرتبط با آن به سایر اقدامات دولت در خصوص جلوگیری از قاچاق در مناطق مرزی و غرب مورد بررسی واقع شده است.
امید است این پژوهش شروعی باشد برای بررسی و بازبینی ساختارهای سازمانی موجود و تدابیر جدید دولت برای ارزش گذاری و بازبینی قوانین و مقررات و حذف موازی کاری های سازمانها و نهادها در جهت اعتلای کشور و همچنین بررسی کلیدی زیرساختهای کشور جهت اعتلای برنامه چشم انداز دولت که در سالهای اخیر به موقع اجرا گذاشته شده است.