گسترش فرهنگ کسب و کار (شماره چهارم)

تولید محصولات گلخانه‌ای گوجه و خیار

اقتصاد پنهان-فقدان امنیت شغلی در مناطق مرزی به خوبی احساس می‌شود، در نتیجه این مسئله و برای معرفی کسب و کارهای جایگزین قاچاق، تلاش می‌شود در قالب گزارش‌های متفاوت، ابعاد و چگونگی راه اندازی برخی از کسب و کارهای زیبا و خلاق به صورت منظم مورد بررسی قرار گیرد. در این گزارش تلاش شده است تا کسب و کار ساده و کم‌هزینه تولید محصولات گلخانه‌ای گوجه و خیار مورد بررسی قرار گیرد.

شرح اولیه طرح
با توجه به نیاز فوری به افزایش اشتغال به ویژه در مناطق مرزی و نظر به اینکه این مناطق توسعه صنعتی پیدا نکرده است یکی از مناسب‌ترین و سریع ترین راه برای مقابله با رشد فزاینده بیکاری اجرای طرح‌های تولیدی در بخش کشاورزی است. در حال حاضر دو روش برای ایجاد اشتغال در بخش کشاورزی و افزایش محصولات مورد نیاز وجود دارد: اول افزایش سطح زیر کشت و دوم استفاده از تکنولوژی و بهره‌گیری از روش‌های مدرن تولید است. روش اول به دلیل کمبود آب و مشکلات مشابه مقرون به صرفه به نظر نمی‌رسد، ولی روش دوم با توجه به تجارب جهانی و ویژگی‌های سرزمینی مناسب و سودمند است.
در کشورهای پیشرفته نیز مستقل از عامل خاک، گرایش عمومی به سمت روش‌هایی است که در آن حداکثر کنترل عوامل تولید جهت افزایش بازدهی مد نظر قرار می‌گیرد. یکی از این روش‌ها روش کشت گل‌خانه‌ای است که مزایای بسیاری دارد و می‌تواند پاسخگوی محدودیت‌های موجود در زمینه آب، خاک، شرایط جوی و سایر عوامل موثر در تولید باشد.طرح حاضر به تولید گلخانه‌ای گوجه فرنگی و خیار می‌پردازد.

نیاز‌ها و الزامات اولیه برای راه اندازی این شغل
شماری از نیاز‌ها و ملزومات یک طرح نسبتا بزرگ در زیر آورده می شود. طبیعی است اگر تعداد سالن‌ها کم و طرح کوچک باشد ملزومات نیز کمتر خواهد بود:
1. سالن مورد نیاز گل‌خانه
2. کابل کشی برق داخل محوطه
3. تابلوی برق اصلی (یک دستگاه)
4. تابلوی برق داخل هر سالن
5. تامین روشنایی محوطه
6. ژنراتور برق اضطراری سه فاز
7. لوله کشی داخل سالن‌ها برای آبیاری قطره‌ای
8. موتور پمپ 5/2 اسب بخار به تعداد مورد نیاز
9. سیستم گرمایش

نتایج مثبت راه‌اندازی این شغل
از پیامد‌های مثبت راه‌اندازی بخش تولید گلخانه‌ای می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
1. امکان جذب بیکارانی که در استان‌های کمتر توسعه یافته از مهارت لازم برای فعالیت در بخش‌های دیگر برخوردار نیستند؛
2. امکان توسعه شغل، با اقدام به تولید سایر محصولات مانند لوبیا، کلم، هویج، هندوانه، خربزه، طالبی، بادمجان، کدو، فلفل و ... با استفاده از همین روش؛
3. راه‌اندازی صنایع وابسته مانند کارخانه تولید رب گوجه فرنگی و تهیه خیار شور و درنتیجه افزایش اشتغال در منطقه؛
4. گسترش فرهنگ کار و تولید و افزایش امید به کارآفرینی با به کارگیری ایده‌های ساده؛
5. جلوگیری از مهاجرت بی‌رویه به کلان شهر‌ها؛
6. کاهش جمعیت شاغل به قاچاق کالا.

مزیت‌های راه‌اندازی این شغل
عمده‌ترین مزایای کشت گلخانه‌ای به قرار زیر است:
1. در کشت گلخانه‌ای مبارزه با آفات و بیماری‌ها بسیار موثرتر و در عین حال ساده‌تر و با هزینه کمتری انجام می‌گیرد؛
2. در این روش در مصرف آب صرفه جویی می‌شود؛
3. در روش گل‌خانه‌ای مقدار کود مصرفی در سطح کشت بسیار کمتر است؛
4. در این شغل بیکاری فصلی وجود ندارد و با استفاده از سالن‌ها در تمامی فصول و در شرایط جوی مختلف می‌توان به تولید ادامه داد؛
5. در این شغل میزان محصول و بهره وری بالاست لذا برای شاغلین مقرون به صرفه است؛
6. برخورداری از بازار‌های مصرف رو به گسترش داخلی و حتی امکان صادرات به کشور‌های همسایه.

تعداد افراد مورد نیاز برای راه اندازی
با توجه به سرمایه و اندازه طرح تعداد افراد ممتفاوتی برای راه‌اندازی و شروع فعالیت لازم است، ولی به‌طور متوسط و بر اساس تجارب می‌توان گفت که به ازای هر هزار متر مربع سالن گلخانه‌ای برای دونفر شغل مستقیم ایجاد می‌شود. به عبارت دیگر حداقل دونفر لازم است تا با همکاری یکدیگر، 1000 مترمربع سالن گلخانه را راه‌اندازی و اداره کنند. این در حالی است به استناد اخبار در برخی استان‌ها تقاضای انفرادی برای راه اندازی تولید گلخانه‌ای محصولات مختلف رو به افزایش گذاشته است.

مراحل راه‌اندازی و توسعه
برای راه‌اندازی تولید گلخانه‌ای (به‌عنوان مثال گوجه و خیار) طی مراحل زیر لازم است:
1. داشتن تجربه کاری یا گذراندن دوره‌های آموزشی؛
2. دریافت مجوز از دستگاه‌های ذیربط؛
3. خرید و یا اجاره زمین مناسب و یا داشتن زمین؛
4. دریافت وام؛
5. احداث سالن‌های مورد نیاز با کلیه امکانات؛
6. تهیه بذر یا نهال مورد نیاز؛
7. کاشت نهال.

چالش‌های راه‌اندازی این شغل
مهمترین چالش راه‌اندازی این گونه مشاغل، فقدان آگاهی افراد بیکار استان‌های هدف از نقاط مثبت و امکان موفقیت و شیوه راه‌اندازی این فعالیت است وگرنه چالش مهم دیگری وجود ندارد.

زمان تقریبی راه‌اندازی
در جدول زیر به عنوان نمونه به نحوه زمان‌بندی یکی از طرح‌های تهیه شده اشاره می‌شود. طبیعی است که این نوع زمان بندی متناسب با اندازه طرح‌ها و شرایط روز متفاوت خواهد بود.

<span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt; line-height:115%;font-family:" b="" lotus";mso-ascii-font-family:"times="" new="" roman";="" mso-fareast-font-family:calibri;mso-hansi-font-family:"times="" mso-ansi-language:en-us;mso-fareast-language:en-us;mso-bidi-language:fa"="">ردیفشرح اجرازمان مورد نیاز
1تسطیح و آماده‌سازی زمین15 روز
2ساخت و نصب چهارچوب و پوشش پلاستیک60 روز
3اجرای سیستم آب‌رسانی و ساخت مخازن آب45 روز
4اجرای سیستم برق‌رسانی محوطه و برق اضطراری45 روز
5ساخت و نصب مخازن و انتقال سوخت45 روز
6لوله‌کشی سوخت داخل سالن15 روز
7خرید و نصب سیستم تهویه30 روز
8اجرای سیستم برق داخل سالن15 روز
9آماده‌سازی و اجرای بستر کشت30 روز
10اجرای سیستم آبیاری قطره‌ای30 روز

هزینه‌های تقریب اولیه برای راه اندازی
هزینه‌های اجرای این طرح‌ها نیز بر حسب زمان اجرا، دستمزد در منطقه و اندازه طرح‌ها متفاوت خواهد بود. با این وجود در اینجا به منظور آشنایی با میزان تقریبی هزینه‌ها، به نمونه‌ای از هزینه‌های پیش بینی شده یک طرح نسبتا بزرگ اشاره می‌شود.
1. هزینه‌های سرمایه گذاری طرح
هزینه‌های ثابت سرمایه گذاری طرح نمونه به تفکیک در جدول زیر فهرست می‌شود. (بر مبنای قیمت‌های سال 95)

جدول 1. سرمایه ثابت طرح

ردیفشرح هزینهتعداد واحدهزینه واحد(ریال)کل هزینه (ریال)توضیحات
1فریم گل‌خانه (متر مربع)760025000190.000.000شامل پوشش پلاستیک و قیم‌ها
2سیستم برق‌رسانی76001000076.000.000شامل افزایش آمپراژ، دیزل ژنراتور برق اضطراری برق رسانی محوطه و سالن
3سیستم آب‌رسانی--48.200.000ساخت مخازن، آب‌رسانی به سالن‌ها و محوطه و موتور پمپ‌ها
4سیستم آبیاری قطره‌ای7600950072.200.000شامل‌ لوله‌کشی ‌داخل سالن‌ها در پیرها و سایر تجهیزات مربوطه
5مخازن مواد غذایی5 دستگاه800000040.000.000شامل المنت، ترموستات و کمپرسور
6سیستم تهویه (فن)70 دستگاه45000031.500.000-
7سیستم گرمایش7915001.140.000شامل مخازن گازوئیل، کوره حرارتی و تونل هوایی گرم
8بستر کشت76009000658.440.000شامل گلدان، پشم سنگ، لیکا و پریت
جمع کل هزینه ثابت طرح458.440.000  

2. سرمایه در گردش یک دوره کاشت (هزینه‌های جاری)
جدول زیر بیانگر قسمت‌های مختلف تشکیل دهنده سرمایه در گردش یک طرح نسبتا بزرگ می‌باشد.

جدول2. سرمایه در گردش یک دوره کاشت (ریال)

ردیفشرح هزینهتعداد واحدهزینه واحد (ریالی)کل هزینه
(ریال)
توضیحات
1کارگر ثابت (280 روز)5 نفر30.000405.000.000یک دوره کاشت تا انتهای برداشت
2کارگر فعلی (180 روز)5 نفر35.00031.500.000فصل چیدن میوه
3سرپرست سالن‌ها (365 روز)1 نفر50.00018.250.000-
4مدیر طرح (12 ماه)1 نفر3.000.00036.000.000-
5بذر30000 کیلو100030.000.000-
6سم و کود و مواد غذایی7600 کیلو1250095.000.000-
7سوخت (150 روز)1000 لیتر15022.500.000-
8برق12ماه700.0008.400.000-
جمع282.150.000  

3. پیش بینی سود و زیان
جدول زیر میزان سود حاصل از فروش یک دوره کاشت را محاسبه و پیش بینی می‌کند.

جدول 3. صورتحساب سود و زیان (ارقام به ریال)

فروش کل 440.000.000
بهای تمام شده محصولات فروش رفته
دستمزد کارگر72.000.000  
دستمزد سرپرست سالن‌ها18.250.000  
دستمزد مدیریت36.000.000  
بذر30.000.000  
سم و کود مواد غذایی95.000.000  
سوخت22.500.000  
برق84.000.000  
جمع 281.150.000
سود خالص قبل از کسر مالیات و بهره157.850.000
هزینه‌های مالی (7% پنج ساله)6.300.000
سود ناخالص151.550.000
مالیات (25%)37.887.500
سود خالص پس از کسر مالیات113.662.500

تناسب طرح با شرایط جغرافیایی
یکی از ویژگی‌های مهم طرح تولید گلخانه‌ای این است که با اکثر شرایط آب و هوایی سازگار بوده و می‌تواند به اجرا در بیاید.گذشته از آن با توجه تولیدات گلخانه‌ای و نظر به اینکه در همه استان‌های کشور زمینه کشاورزی وجود دارد، امکان استقبال بیکاران با سطوح تحصیلات مختلف از آن وجود دارد.برای مثال تولد گلخانه‌ای گل‌های تزیینی ممکن است مورد استقبال دانش‌آموختگان بیکار رشته کشاورزی و دیگر رشته‌ها قرار گیرد.