ایجاد سامانه‌های مبارزه با قاچاق و افزایش شفافیت اقتصادی

اقتصاد پنهان- یکی از سر فصل‌های درخشان مبارزه با قاچاق کالا، تدوین و تصویب قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز است که هم اکنون بسیاری از آیین نامه‌های اجرایی آن به تصویب رسیده و به دستگاه‌های ذیربط ابلاغ شده است.

به گزارش اقتصاد پنهان، چندی است که آیین نامه اجرایی مواد 5 و 6 این قانون در هیئت دولت مطرح شده و مراحل تصویب و ابلاغ خود را طی کرده است. ماده پنج قانون مبارزه با قاچاق کالا عمدتا در باره سامانه های مورد نیاز در زمینه مبارزه با فساد و قاچاق کالا و ارز است. در این ماده آمده است، دولت مکلف است به منظور پیشگیری از ارتکاب قاچاق و شناسایی نظام مند آن با پیشنهاد ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز و پس از ابلاغ رییس جمهور، سامانه های الکترونیکی و هوشمند جدید مورد نیاز جهت نظارت بر فرآیند واردات، صادرات، حمل، نگهداری و مبادله کالا و ارز را ایجاد و راه اندازی نماید.

ماده شش این قانون نیز به تکالیف دستگاه ها و وزارتخانه های مرتبط همچون وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت اقتصاد و امور داریی،گمرکات جمهوری اسلامی ایران و ...  در باره این سامانه‌ها پرداخته است. این آیین نامه اجرایی در ششم تیرماه 1395 در 46 ماده به تصویب هیئت وزیران رسیده است و می‌تواند تحولی مهم در شفاف سازی جریان تجارت و اقتصاد در کشور داشته باشد.  در این آیین نامه تکلیف ایجاد و استفاده از هشت سامانه مهم که در مبارزه با فساد و قاچاق کالا بسیار مهم‌اند به خوبی روشن شده است این هشت سامانه به ترتیب عبارتند از:
1. سامانه شناسایی و مبارزه با قاچاق که ستاد با همکاری دستگاه‌های مرتبط موظف به تهیه و اجرای آن شده است.
2. سامانه‌جامع تجارت که به منظور یکپارچه سازی اطلاعات مربوط به سامانه شناسایی و مبارزه با قاچاق وزارت صنعت ، معدن و تجارت با همکاری ستاد و دستگاه های مرتبط موظف است تهیه و اجرا نماید
3. سامانه‌یکپارچه ‌اعتبارسنجی و رتبه بندی اعتباری که به منظور ساماندهی امر صدور، تمدید و ابطال کارت‌های بازرگانی و جلوگیری از سوء استفاده آنها می بایست توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت و با همکاری دستگاه‌های مرتبط تهیه، اجرا و مورد بهره برداری قرار گیرد.
4. سامانه ارزی که برای تمرکز اطلاعات مالی صرافی‌ها و امور ارز که می بایست توسط بانک مرکزی و با همکاری وزارت صنعت با همکاری وزارتخانه های مرتبط  صنعت، معدن و تجارت و گمرک جمهوری اسلامی ایران تهیه، اجرا و به بهره‌برداری برسد.
5. سامانه حمل و نقل که به منظور یکپارچه سازی اطلاعات حمل و نقل و سیستمی‌کردن نظارت بر فرآیندحمل و نقل و هوشمند سازی کالاهای در حال حمل و نقل که می‌بایست برای جلوگیری از قاچاق، به ویژه قاچاق سوخت، توسط وزارت راه و شهرسازی و شرکت ها و موسسات حمل و نقل تهیه، اجرا و به بهره برداری رسد. این سامانه، اطلاعات خود را از 5 سامانه دیگر دریافت خواهد کرد.
6. سامانه جامع انبارها و مراکز نگهداری کالا که به منظور شناسایی کالای قاچاق و ... توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت تهیه، اجرا و به بهره‌برداری می‌رسد. 
7. سامانه پنجره واحد که به منظور کاهش توقف ها و افزایش دقت در کنترل و بازرسی کالا و نظارت بر فرآیندواردات، صادرات، و عبور(ترانزیت)، گمرک جمهوری اسلامی ایران موظف شده است نسبت به ایجاد و راه اندازی و بهره برداری از آن اقدام نماید.
8. سامانه پرونده های قاچاق کالا وارز که دستگاه قضایی کشور مسؤول تحقق و اجرای آن است.
با نگاهی به این سامانه ها و به بهره‌برداری رسیدن آنها، شاهد تحرک بزرگی در مبارزه با فساد و قاچاق کالا خواهیم بود. این نشان می‌دهد که مسؤولان نظام به سمت الکترونیک کردن تمامی فرآیندهای تجاری و اقتصادی کشور گام برمی‌دارند که نتیجه آن شفافیت اطلاعات خواهد بود و بر همین مبنا از بسیاری از فسادهای محتمل جلوگیری به عمل خواهد آمد. به عنوان مثال، کشف بزرگترین محموله قاچاق 38 سال اخیر کشور در سایه استفاده از همین سامانه ها در گمرک و همت و تلاش ماموران نیروی انتظامی به‌دست آمده که نتیجه آن جلوگیری از خسارت حدود 200 میلیارد تومانی به کشور و نشان از تاثیر این فرآیند و آیین نامه‌های اجرایی مصوب در آینده نزدیک خواهد بود.

نویسنده: احمد کلاه مال همدانی